गुइतः बुद्ध शिक्षा जागरण

२०७६ श्रावण ११ गते राष्ट्रिय ज्ञानमाला समिति, ललितपुर क्षेत्रीय उप-समितिया ग्वसालय् जेष्टापुर बुद्ध विहारया ब्यवस्थापनय् जुगु ज्ञानमाला जागरण अभियानस प्रस्तुत ज्ञानमाला म्ये लसकुस म्ये झिपिं सकलेँ बुद्धया दर्शन या वने वा अन्तर्यामी बुद्ध छंगू... स्वाँया सुगन्धथेँ नस्वा ह्वलेत ...     

ज्ञानी मनू जव दुःखय् लाइ ख्वइ मखु वरू वं थ्वीइका काइ मैत्री पिज्वयेका क्षान्ति तुतां नं चुइ फत धासा मन छाय् खाइ (म्ये या पूरा बोलया लागि क्लिक याना विज्याहुँ) विष्णुरत्न शाक्य जु पाखेँ कना विज्याःगु म्येया भावार्थ  ग्याय् म्वाः ग्याय् म्वाः सुँ खना ग्यायेमा केवल ग्यायेमा दशा खना ग्याय् माः  झिगु बेहोसी हे दशा बुया वइगु  सत्य खँ म्हसिका होस मत च्याकेवा होस मत च्याकेवा - २ सत्य खँ म्हसिका होस मत च्याकेवा होस मत च्याकेवा  चेतना या वलं त्यो मत्यो सिकि मत्योगु गवलेँ मति हे मलुइकि म्हुतु छता खँ मनं मेता खँ थजागु वानी हे दशायागु पुसा खः दशाया पुसा खः - २ थजागु वानी हे दशायागु पुसा खः दशाया पुसा खः  होस मत च्याका संयमी जुइगु स्व संयमी जु लिसे भिंगु ज्या खनां वइ भिंगु ज्या या यां हुँ, भाग्यं लुया वइ भाग्यं ध्वाय् वं न्ह्याग्गुं हे भिना वइ ।  न्ह्याग्गुं हे भिना वइ -२ भाग्यं ध्वाय् वं न्ह्याग्गुं हे भिना वइ ।  न्ह्याग्गुं हे भिना वइ 

महायान बुद्ध शिक्षा पद्धतिस अतिकं श्रद्धा एवं आस्था तया श्री आर्यावलोकिते श्व र सहित लोकेश्वर करुणामयपिनिगु ज्ञान ध्यान चर्या अभ्यास याइगु याना वयाच्वंगु दु । नेपालमण्डलय् बुंगद्यो, चाक्वाद्यो, जनवाहा द्यो, चोभाः करुणामय, नाला करुणामययात अतिकं श्रद्धा पूजा याना रथ जात्रा समेत न्यायेका वयाच्वँगु दुसा मेकथं थनया बौद्ध संस्कृति करुणामययात धर्मधातु मण्डलय्, देगःलय् स्थापना याना नं पूजा यायेगु या । थुकिसनं आपालं प्रचलितगु परम्परा धैगु गुँला वहिद्यो ब्वयेगु भ्mवलय् श्री अमोधपाश लोकेश्वर, तारादेवीपिं व अन्य थी थी देव मूर्ति हलँज्वलँ वही वा बाहाया सलंशालाय् प्रदर्शन यायेगु चल न दु । नेपालय् वसपोलया अष्टमी व्रत धलं दनेगु, ध्यान यायेगु चलन दु । अथेहे वसपोलया रुप व गुणया वर्णन याना तःगु ‘धन्यधाय लोकेश्वर..’ धाःगु नेपाल भाषा स्तोत्र (तुतः) वा भजन म्ये आपालं लोकंह्वाः । अथेहे यल देशय् पूर्वपाखेँ प्रवेश जुइ वले दक्वसिवे न्हापां धोदुइगु आपालं धार्मिक साँस्कृतिक विशेषतां जाया च्वँगु गुइतया तधँ वही (प्रथम श्री महाविहार) विहारय् नं गँुलां बहीद्यो ब्वयेगु भ्mवलय् धँल्याःहिति, सर्वानन्द ...

-सबिना महर्जन (यो लेख आषाढ पूर्णिमाको उपलक्ष्यमा श्री शाक्यसिंह परियत्ती तथा प्रौढ शिक्षालयको आयोजनामा भएको वक्तृत्व कला पर्व २०६० को अवसरमा प्रस्तुत भएको थियो । )        भगवान् गौतम बुद्ध जसले आफुभित्र बोधिज्ञान जगाई सम्पूर्ण क्लेश नाश गरी सम्यकसम्बुद्धत्व प्राप्त गरे र लोक लाई बिमुक्तिको मार्ग सिकाए । उनले बुद्धत्व प्राप्तिपछिको जीवनकालमा दिनुभएका उपदेशहरु बौद्धानुयायीहरुका लागि जीवन–मार्गदर्शनका रुपमा रहे । उनको त्यो साँस्कृतिक क्रान्ति थियो जसले मानिसमा ब्याप्त मिथ्या दृष्टीको जरा उखेलेर एक नबिन संस्कृतिको स्थापना गर्न सफल भयो । यसै क्रममा सामाजिक जीवनधारा चलाउन सम्बद्ध एक महत्वपूर्ण पक्ष अर्थनीतिलाई बौद्ध दर्शनले कस्तो दिशा दिएको छ भन्ने कुरामा यहाँ चर्चा गरिन्छ ।        सर्वप्रथम अर्थनीतिलाई बुझ्ने जमर्को गरौं । मानिसका अनन्त इच्छा र आवश्यकताहरु  हुन्छन् । यी इच्छा र आवश्यकताहरुको पूर्तिको लागि सीमित स्रोत तथा साधनहरु उपलब्ध हुन्छ ।  यीनै स्रोत तथा साधनहरुको उपयोग गर्ने, उपार्जन गर्ने, ब्यवस्थापन गर्ने, संग्रह गर्ने, संवर्द्धन...

चित्र नं. १ः म्हःपूजा मण्डलको चित्र म्हः पूजा नेपाल संवत अनुसारको नयाँ वर्षको सुरुवात कार्तिक शुक्लपक्ष प्रतिवदाको दिन नेवार समुदायले मनाउने पर्व हो । यस पर्वमा हिन्दु तथा बाैद्ध दुवै समुदायका नेवारहरूले अाफूले अाफैलार्इ पूजा गरी सुस्वास्थ्य तथा दिर्घायुको कामना गर्ने गरिन्छ । यसका लागि परिवारका सबै सदस्यहरू अनिवार्य रुपमा एकै ठाउँमा बसी अाफूलार्इ मण्डलमा प्रतिविम्वित गरी अाफैले अाफ्नाे पूजा गरिन्छ । म्हःपूजा हिन्दु तथा बाैद्ध दुवैले श्रद्धापूर्वक मनाउने भएकोले पर्वलार्इ धार्मिक समन्वयको कडीको रूपमा पनि लिइएको छ । म्हःपूजाका लागि परिवारको सबै भन्दा जेठी आमाले पूजा अघि सारी अाफ्नो अाफै पूजा गर्न लगाइन्छ । अाफ्नाे प्रतिविम्व सार मण्डलमा चित्रित गरी अाफूलार्इ चिन्ने ज्ञानदर्शन प्राप्त गरी जीवन सुख अानन्दमय वनाउने र सुस्वास्थ्य दिर्घायुको कामना गर्ने गरिन्छ । विदेशमा वसेका नेपालीहरूले पनि यस म्हःपूजालार्इ अाफ्नो माैलिक पहिचानका रूपमा मनाउने गरेको छ । पूजा विधि यस पूजा शुरू गर्न सर्वप्रथम घरको बुइगलमा वा अन्य खुला कोठाको भुर्इंमा ढुंगाको धुलो प्रयोग गरी परिवारका प्रत्येक सदस्यको ला...

 तासी ल्हामोग्याल अर्थात् अष्टमङ्गल देवी पूर्ण कलशः अाठैवटा मंगल चिन्हहरूले सजाइएको कलश श्री वत्स, पुण्डरिक, ध्वज, कलश, चामर, मत्स्ययुग्म, छत्र, शङ्खको संयुक्त रूपलाई (संस्कृत) अष्टमङ्गल (तिब्बती: བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་; चिनियाँ: 吉祥八宝 Jíxiáng bā bǎo) भनिन्छ| हिन्दु, जैन तथा बुद्ध धर्ममा यसको बिषेश स्थान छ| विषेशत: अष्टमङ्गलयुक्त कलशलार्इ पूर्ण कलश भनिन्छ र यसलार्इ शुभ साईत र श्रीसम्वृद्धिको प्रतिक मानिएको छ | परम्परानुसार अष्टमङ्गलका चिन्हहरूमा केही भिन्नता पनि भेटिन्छ । जस्तै नेपालको परम्परामा रहेकाे चामरको स्थानमा तिब्बती पराम्परामा धर्मचक्रको प्रयोग भएको छ । यस्तै हिन्दु र जैन परम्परामा केहि अाठ चिन्ह मध्ये केहिं चिन्हहरू फरक छन् । यी अाठ चिन्हहरूको अा-अाफ्नै प्रतिकात्मक अर्थहरू छन् । यी चिन्हहरू ध्यान साधनामा र शिक्षणमा प्रयोग हुन्छ । बाैद्ध परम्परामा अष्टमङ्गल महायान वज्रयान बाैद्ध परम्परामा अष्टमङ्गल चिन्हहरूको प्रचलन विहारहरू लगायत घरघरमा तथा सार्वजनिक स्थानहरूको कलाकृतिमा समेत देख्न सकिन्छ । भगवान बुद्धले बोधिबृक्ष मुनि बोधिज्ञान लाभ भएको दिन देवलोकवाट देवताह...

पञ्चांग दण्डवत व याचना,  आ झी त्रिरत्न शरण वना, पञ्चशील कया बुद्ध पूजा याये । न्हापां सकलेँ धर्म पासापिं पुलिं चुया पञ्चांग दण्डवत याये । बुद्धं नमामि, धम्मं नमामि, संघं नमामि ।   ओकास द्वारत्तयेन कतं सब्बं अपराधं खमथ मे भन्ते ।  भन्ते, जिगु थ्व स्वँगू द्वारं छुंनं अपराध जुगू जुसा क्षमा याना विज्यायेमाल । अहं भन्ते तिसरणेन सहपञ्चशीलं धम्मं याचामि,  अनुग्गहं कत्वा शीलं देथ मे भन्ते ।  दुतियम्पि ....... ततियम्पि ....... भन्ते जि त्रिशरण व न्यागूशील सहितगु धर्म शिक्षा फ्वना च्वना, कृपा तया शील शिक्षा विया विज्याहुँ । त्रिशरणगमन नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । – ३ नमस्कार वसपोल भगवान अर्हत् सम्येकसम्बुद्धयात । बुद्धं शरणं गच्छामि -  बुद्धया शरण वने जि धम्मं शरणं गच्छामि -  धर्मया शरण वने जि संघं शरणं गच्छामि -  संघया शरण वने जि पञ्चशील पाठ पाणातिपाता वेरमणी सिख्खापदं समादियामि -  प्राणि स्यायेगु ज्या मयायेगु शिक्षापद पालन याये अदिन्नादाना  वेरमणी  सिख्खापदं समादियामि -  खुया कायेगु ज्या मयायेगु शिक...

पूजा दक्व धर्म परम्पराय् याइगु छगू महत्वपूर्ण धार्मिक ज्या खः । सम्प्रदायया मत तथा शिक्षा अनुसार पूजाया अर्थ व विधि थी थी कथं दयेफू । थुलि जक मखु छगू हे परम्पराय् नं थाय् कथं व सम्प्रदाय दुनेया थी थी मत कथं पूजाया अर्थ व विधि थी थी कथं जुइफू । पूजायात धात्थेया अर्थय् थुइका जीवनय् छ्यले फःसा जक थुकि पाखेँ लाभ काये फर्इ मखुसा अन्धविश्वासया गोफसय् लाना थुकिं प्राप्त जुइगु लाभ पाखेँ तापाना च्वने मालि । गुलिखेँ अवस्थाय् ला अन्धविश्वास व अज्ञानया वसय् लाना पूजाया नामं तःतधँगु अकुशल ज्या समेत याना जुया च्वनी । थुकिं पुण्य लाभ याये धका जुया च्वँपिन्त पापया गाले क्वफाना विर्इ ।     संसारय् दुगु धर्म परम्परातय् त विधिया कथं १) याचक परम्परा व २) श्रमण परम्परा याना निथी कथं ब्वथला तःगु दु । याचक परम्पराय् 'पूजा' या अर्थ सुंनं छम्ह अाराध्य देव वा देवी वा छुँनं दृश्य/अदृश्य शक्तियागु पूजा उपासना याना धन सम्पत्ति, निरोगिता, यश,  सन्तान, अानन्द अादि फ्वनेगु यार्इ । थुकथंया भक्ति व याचनापाखेँ लय्ताया अाराध्य शक्तिं उपिं याचनात पूवंका विइ धैगु दुग्यंक विश्वास कायेगु यार्इ । श्रमण परम्...