नेपालमण्डलय् श्री अमोघपाश लोकेश्वरया परम्परा (गुइतः वहीया नवनिर्मित धर्मागारया म्हसिका)

महायान बुद्ध शिक्षा पद्धतिस अतिकं श्रद्धा एवं आस्था तया श्री आर्यावलोकितेश्वर सहित लोकेश्वर करुणामयपिनिगु ज्ञान ध्यान चर्या अभ्यास याइगु याना वयाच्वंगु दु । नेपालमण्डलय् बुंगद्यो, चाक्वाद्यो, जनवाहा द्यो, चोभाः करुणामय, नाला करुणामययात अतिकं श्रद्धा पूजा याना रथ जात्रा समेत न्यायेका वयाच्वँगु दुसा मेकथं थनया बौद्ध संस्कृति करुणामययात धर्मधातु मण्डलय्, देगःलय् स्थापना याना नं पूजा यायेगु या । थुकिसनं आपालं प्रचलितगु परम्परा धैगु गुँला वहिद्यो ब्वयेगु भ्mवलय् श्री अमोधपाश लोकेश्वर, तारादेवीपिं व अन्य थी थी देव मूर्ति हलँज्वलँ वही वा बाहाया सलंशालाय् प्रदर्शन यायेगु चल

न दु । नेपालय् वसपोलया

अष्टमी व्रत धलं दनेगु, ध्यान यायेगु चलन दु । अथेहे वसपोलया रुप व गुणया वर्णन याना तःगु ‘धन्यधाय लोकेश्वर..’ धाःगु नेपाल भाषा स्तोत्र (तुतः) वा भजन म्ये आपालं लोकंह्वाः ।

अथेहे यल देशय् पूर्वपाखेँ प्रवेश जुइ वले दक्वसिवे न्हापां धोदुइगु आपालं धार्मिक साँस्कृतिक विशेषतां जाया च्वँगु गुइतया तधँ वही (प्रथम श्री महाविहार) विहारय् नं गँुलां बहीद्यो ब्वयेगु भ्mवलय् धँल्याःहिति, सर्वानन्द नृप जातकया चित्र अंकित ३५ फित हाकगु तुलाँपौ, श्री अमोघपाश लोकेश्वर, तारादेवी पिं दीपंकर बुद्ध व अवलोकेतिश्वरया मूर्ति व हलँज्वलँ प्रदर्शन याइगु नेपागाःया आपालं श्रद्धालु पिंस दँय् दँसं स्वया वया च्वँगु ख । थुकथं हे वसुच्चशील महाविहारया मूल गन्धकुटीया जव खव निखेँया सलंशालाय् नं गुँलां थी थी बुद्धबोधिसत्वपिनिगु मूर्ति सहितगु बहीद्यो ब्वयगु चलन ७० दँ ति न्ह्यो तक न्ह्याना वया च्वँगु ख । थी थी त्वा थाय्या श्रद्धालु पिंस गुथि ग्वया दँय् दँसं थन वया वहीद्यो ब्व वयेगु प्रथा म्हो जूजुं लिपा न्हना वन । लिपा थुगु भवन जीर्णजुया दुना तक वइगु अवस्थाय् थ्यन । थुगु जीर्ण भवन २०६२ साल श्रावण २२ गते पुनःनिर्माणया ज्या सम्पन्न जुइ धुँसानिसें थ्व थाय्या रचनात्मक कथं उपयोग गथे याये फइ धका आपालं विचार विमर्श जुया च्वन । दक्व स्रोत साधन व दाता पिनिगु श्रद्धा चूलावःबले थन श्री अमोघपाश लोकेश्वरया प्रतिमा निर्माण याना थुगु स्थानयात धर्म प्रशिक्षण, अभ्यास, धर्म चर्चा, तुतः, भजन यायेगु पुण्य स्थलया रुपय् निर्माण यायेगु ग्वसाः जुल । मूर्ति निर्माणया लागि मूर्तिकार, चित्रकार कलाकारपिंसं श्रमदान यायेत न्ह्यज्याना विज्यात । चाःयागु मूर्ति दयेगु प्रचलन तना ववं उकिया प्रविधि समेत तनेत्यंगु अवस्थाय् कलाकारपिंसं मूर्ति निर्माणया लागि माःगु चा तयारयायेत ल्वाकः छ्यायेमाःगु ब्याक्वं वस्तुया लिखित रुपं दयाच्वंगु अत्यन्त दुर्लभगु धल बुवहाःया स्व. श्री स्वयम्भूराज ब

ज्राचार्य पाखेँ प्राप्त यानालि उगुहे विधि कथं लक्षण प्रमाण मिलेयाना मूर्ति निर्माण यायेगु ग्वसाः जुल । मिति २०६३ आश्विन २ गते निसें मूर्ति निर्माणया ज्या आरम्भ जूगु खसा २०६७ श्रावणया २६ गते उक्त धर्मागारया उलेज्या जुइगु जुल । थुगु प्रतिमा निर्माण जुया च्वंगु इलय् गुइतः वहि विहार संघ पाखेँ थी थी करुणामय सेवा सम्वन्धी ज्याभ्वः त नं ग्वसाः ग्वःगु जुल । मदिक्क लय् लय् पतिं कृष्णपक्षया अष्टमीया दिन कुन्हु धर्मदेशना, ज्ञानमाला भजन, अष्टमी व्रत धलँ दनेगु आदि ज्याभ्व नं जुल । थुगु लेखय् श्री वसुच्चशील महाविहार, गुइतवहीया सलंशालाय् निर्माण जूगु धर्मागारस प्रतिष्ठापित लोकेश्वर व तारादेवी पिनिगु प्रतिमा व अनयागु चित्रकलाया वर्णन यासे श्री अमोघपाश लोकेश्वरया म्हसिका, वसपोलयागु ज्ञानया प्रस्तुत याये त्यनागु दु ।

‘अमोघपाश लोकेश्वर’ या शाब्दिक अर्थः संस्कृत भाषां ‘अमोघ’ धयागु गुवलेंहे असफल जुइ मखुगु, निशाना चुके जुइमखुगु व ‘पाश’ धयागु खिप ख । थुकथं ‘अमोघपाश लोकेश्वर’ या शाब्दिक अर्थ – गुवलेहे निशाना चुकेजुइ मखुगु पाश (खिप) धारण याना विज्याम्ह लोकया इश्वर खः । दुःखया सागरय् दुना च्वँपिं प्राणिपिन्त मुक्तिया लय् थ्यंकेया अचुक उपाय ज्वना विज्याःगुया प्रतिक कथं अमोघपाश वसपोलं ज्वना विज्यानाच्वँगु ख ।

अष्टमी व्रत धलं दनेगुः नेपालय् वसपोलया पूजा भाव व ज्ञान थुइकेका लागि अष्टमी व्रत वा उपोषध व्रत धलं दनेगु चलन तसकं प्रख्यात जु । अष्टमी पतिकं, मखुसा मुखष्टमी छन्हुजक जुसां वहा वहि वा छेँ वा झिंनिगु तीर्थ वा अष्टवैतराग वा प्यंग थूर वा च्याम्ह करुणामयया थासय् वना ब्रत दँ वनेगु चलन दु । थुगु व्रत दनिवले बुद्ध धर्म संघ मण्डल व गुरुमण्डलया धलं दने धुका श्री अमोघपाश लोकेश्वर मण्डलया धलं दनी । व्रतया क्रमय् त्रिशरणगमन याई, धारणी पाठयाई, श्री अमोघपाश लोकेश्वरया ध्यान याई, बुद्ध धर्म संघ मंण्डल पूजा याई, दशांकुशल कर्म तोतेगु उपदेश न्यनी, चतुव्र्रम्ह विहार (मैत्री, करुणा, मुदिता, उपेक्षा) या ध्यान याई, अष्टशील ग्रहणयाइ व उगु दिन पुला मवंलते अष्टशील पालन याना च्वनी । आर्य गुणकारण्डब्युह सुत्रय् थी थी तरिकां च्वनीगु उपोषथ ब्रतया विषय उल्लेख याना व्रतया महिमा कना तःगु दु । लच्छितकया मासोपवास (माःअप्सँ) वा न्यान्हु तक उपवास च्वनेगु, तछो छगः जक नया च्वनेगु, पञ्चगब्य जक नया च्वनेगु, फल जक नया च्वनेगु, धौ दुरु जक नया च्वनेगु आदि प्रकारया व्रत दना प्राप्त जूगु पुण्यं सम्येकसम्वोधि तक लाभ याये फइ धका उक्त ग्रन्थस उल्लेखयाना तःगु दु ।

उत्पति कथाः अमोघपाश हृदय नाम धारणी सुत्रस उल्लेख जुकथं, गुइछगु कल्प न्ह्यो लोकेश्वराज तथागत पाखेँ अवलोकितेश्वर बोधिसत्वं थुगु धारणी ग्रहण याःगु ख । उवले निसेंहे वसपोलं थुगु धारणीया प्रयोग याना अनगिन्ति जगतप्राणि पिनिगु उद्धार याना विज्यायेत थुगु रुप कया विज्यागुलि वसपोल अवलोकितेश्वर करुणामयया थुगु रुपया नाँ अमोघपाश लोकेश्वर जूवंगु ख ।

लोकेश्वरया रुपया वर्णनः अमोघपाश पूजाविधि स वसपोलयागु रुपया वर्णन थुकथं यानातगु दु ।

शुद्धंकुण्ड तुषारभा सदृशं पद्मेवरे संस्थितम् ।।

सर्वज्ञ विद्धान मा भयवरं श्रीपाश जापोत्तमम् ।।

वामेनापि कमण्डलु च कमलं दण्डोत्तमं पुस्तकं ।।

वन्देहं परमेश्वरंतु शिरसा लोकानुकम्पामयम् ।।

अर्थ – पलेस्वाँलय् दना विज्याम्ह, द्वाफोस्वाँ थें तुइसे निर्मल शुद्धम्ह, दक्व विधानया ज्ञान थुम्ह, जवपाखेया प्यका ल्हातिं अभयदान विया, पाश ज्वना, जपमाला ज्वना, वरदान विया च्वँम्ह, खवपाखेया प्यका ल्हातीं कमण्डलु, पलेस्वाँ, त्रिदण्ड व प्रज्ञापारमिता सपूm ज्वना विज्याना च्वँम्ह वसपोलयात शिर क्वछुना भक्तिभाव पूर्वक प्रणाम यानाच्वना ।

हाकनं वसपोल गेरु वस्त्र पुनातम्ह, शिरय् अमिताभ तथागत धारण याना च्वँम्ह ख । प्राणिपिनिगु दुःखस महाकरुणा तइम्ह धैगु प्रतिक कथं वसपोलं चल्लाया छ्यंगु धारण याना तःगु दु । हाकनं वसपोलया ध्यान यायेवले वसपोल यँ विजाक्षरं उत्पति जूगु सहस्रदल पद्मया दथुई ह्रिं विजाक्षरं शंख थे तुयुगु वर्णम्ह श्री अमोघपाश लोकेश्वरया रुप उत्पति जूगु लुमंका षडक्षरी मन्त्र जप याइ ।

लोकश्वरया जवं खवं बिज्यानाच्वँपिं निम्ह देवीपिंः अमोघपाश लोकेश्वरया जवं खवं निम्ह वाँउगुवर्णम्ह श्री आर्यतारा देवी व म्हासुगु वर्णम्ह श्री भृकुटी तारा देवी प्रतिष्ठापन याना तःगु दु । जगत प्राणिपिनिगु दुःख खना नुगः मछींका आर्यावलोकेतिश्वरया मिखाँ निफुति ख्ववि कुतुँ वल । थ्वहे निफुति ख्वविं उत्पति जूपिं निम्ह देवीपिं हे आर्य तारा व भृकुटी तारा ख । थुकियागु हे प्रतिक कथं थुपिं देवी पिं न्ह्यावलेँ नं अवलोकितेश्वरया जवं खवं प्रतिष्ठापन याना तइगु ख । आर्यावलोकितेश्वरया जगत कल्याण यायेगु प्रतिज्ञायात पुवंकेगु ज्याय् सदां तीवः विइगु प्रण यानाविज्याइपिं थ्वसपोल देवीपिंत नं बौद्ध संस्कृतिइ महत्वपूर्ण स्थान विया पूजा यानातःगु दु ।

1. आर्यतारा देवीः थ्वसपोल देवीं वाँउगु वर्ण जुया खवगु ल्हातिं वरद मुद्रा व जवगु ल्हातिं अभय मुद्रा ज्याना विज्याम्ह ख । सम्पूर्ण प्राणिपिनिगु दुःख भय हरण याना सुख ऐश्वर्य विइगु अधिष्ठान यानाविज्याःम्ह थ्वसपोल आर्यतारा अमोघसिद्धि तथागतया शक्ति व विश्वपाणि बोधिसत्वया माता ख ।
2. भृकुटीतारा देवीः थ्वसपोल देवी म्हासुगु वर्ण जुया च्वँम्ह, त्रिनेत्र (स्वँग मिखा) कना च्वँम्ह, खवगु निकाल्हातिं क्रमशः पुस्तक व अञ्जली मुद्रा ज्याना विज्याम्ह व जवगु निकाल्हातिं क्रमशः वरद मुद्रा ज्याना व उत्पल (उफ्वस्वाँ) ज्वना विज्याना च्वँम्ह ख।

लोकश्वर प्रतिमाया ल्युनेया अंगलय् च्वँगु चित्रकलाः

प्रतिमाया पृष्ठभूमि अत्यन्त सुक्ष्म चित्रकलां छाय्पिया तःगु दु । थुगु चित्रकला परम्परागत नेवाः चित्रकलाया नमूना कथं च्वया तःगु ख । इस्वीया १३ औं निसें १६ औं शताब्दिया इलय् विकास जुया नेपाःया मौलिक कला कथं तिब्वत व मेमेगु क्षत्रय् तक प्रशिद्ध जुया च्वँगु थ्व कलाशैली ख । नेवाः शैलीया विशेषता धैगु घाय् बुट्टाया विविध आकार प्रकार ज्याना यक्व प्रकारका प्रतिकात्मक आकृति दयेकीगु खः । गथेकि, थुगु धर्मागारया चित्रकलाय् लः, पृथ्वी, मि, पृष्ठभूमि आदि ब्याक्वं आकृतिया आधारभूत इकाई घाँय् बुट्टां हे जुया च्वँगु दु । थुकि बाँलाक्क कोथिइक स्वयवले निम्नानुसारया विषय वस्तु प्रस्तुत जुया च्वँगु दु ।

प्रभा मण्डल (परवाः)ः प्रभा धयागु तेज खः । लोकेश्वर व तारादेवी पिनिगु तेजया प्रतिक कथं शरीर प्रभा व शीर प्रभा दय्कातःगु दु । चायागु हे धाँय् बुट्टाया इकाइ दयेका अंगलय् तिका प्रभामण्डलया आकृति ज्याना तःगु दु । प्रभामण्डलया केन्द्रं पञ्चरश्मी पिज्वया च्वँगु क्यना तःगु दु ।

तोरणः संस्कृत शब्द ‘तोरण’ या अर्थ ‘ध्वाखा’ खः । प्रभामण्डलया छचाखेरं विभिन्न लक्षण प्रमाण व प्रतिकात्मक अभिब्यक्ति दुथ्याका पशु, अर्धपशु व घाँय्चा बुट्टाया चित्रकला च्वया तःगु जुल । क्वँनिसेँ छसिकथं शील दक्वया बल्लागु आधार खः धयागु प्रतिक कथं तुयुम्ह किसि, दक्व वाद यात त्याकुगु सिंहनाद रुपी प्रज्ञाया प्रतिक कथं तुयुम्ह सिंह व निरन्तर समाधिया प्रतिक कथं शरभया चित्र च्वया तगु जुल । चोलय्चा यागु छ्योँ, हरिणयागु न्यकू, सिंहयागु सँ, सलयागु म्ह व इमायागु तुति पञ्जा या मिश्रित रुप शरभ छम्ह प्रतिकात्मक अप्राकृतिक मिश्रित आकृति खः । थथे प्रज्ञाया आधार समाधि व समाधिया आधार शील जुया च्वँगु चतुरार्य सत्य मध्येया लिपांगु सत्य – मार्ग सत्यया प्रतिक कथं थुपिं स्वम्ह पशु आकृतिं क्यना तःगु जुल । थुकिं च्वय् छगः नीनाः सिंया आकृति च्वया उकि द्यने मकर व मकरंया न्हिप्यनं पिहाँ वया च्वँगु ‘लः प्वः’ या आकृति च्वया तःगु जुल । उगु नीनाःया च्वकाय् रत्न थुना तःगु दु । थुगु नीनाः च्वय् भौतिक संसारया प्रतिक कथं लःया प्रतिक मकर व पृथ्वीया प्रतिक लः प्व तया तःगु दु । पृथ्वीया प्रतिक जूगुलि थुकियात म्हासु रँग छायातःगु ख ।

          हाकनं तोरणया हे मेगु अंग कथं पृष्ठभूमिया दक्वसिवे सिइथे जवं खवं निम्ह अर्धमानव आकृति च्वया तःगु दु। थ्व किन्नरया आकृति खः । जँ च्वय् मनू या म्ह व जँ क्वय् पंछीया म्ह दुम्ह थुम्ह किन्नर अमोघपाश लोकेश्वरया बाखँ सुप्रियसार्थवाह जातकया छम्ह प्रमुख पात्र खः ।

          तोरणया ल्यूनेया पृष्ठभूमि जायेक चिचिधंगु वचुगु रँगया वृताकार युग्म आकृति च्वया तःगु दु । थ्व युग्म आकृति नं घाँय् बुट्टां दयेका तःगु दु । थुगु युग्म आकृति संसारया द्वय सत्यया प्रतिक खः । चीनीया कलाय् यिङयाङ थेँ हे थुगु आकृतिं अतित्वया निगु पाटायात इंकित याई । ख्युँगु – यचुगु, मिसा – मिजँ, दुःख – सुख, भिंगु – मभिंगु थुजागु द्वय सत्यया बुद्ध जुइ धुंकुम्हसिनं शुन्यता ज्ञानं खनिवले अद्वय ज्ञान रुपय खनि ।

षड्क्षरी मन्त्रया कूटाक्षरः तारादेवी पिनिगु छ्योँफुसय् रञ्जना लिपिया कूटाक्षर च्वया तःगु दु । करुणामयया मूल मन्त्र ओँ म णि प द्मे हुं खुगः आखः दुगु कारणं थुकियात षड्क्षरी धका धाःगु खः । नेपाःया संस्कृतिइ मन्त्रया दक्व आखःयात चिंका छगःहे दयेकेगु चलन दु गुकियात कूटाक्षर धाइ ।

थ्व खुगः आखःया अर्थ विभिन्न किसिमं ब्याख्या याना तःगु दु । षड्गति जन्म जुइ म्वाकीगु उपाय कथं, षट्पारमिताया ज्ञान कथं, बोधिचित्तोत्पाद कथं, प्रज्ञा व उपायया अभेद्य गुण कथं, आदिबुद्ध स्वयंभु ज्ञान कथं वर्णन यानातःगु खनेदु ।

ल्हा ज्वँसा व मुद्राया प्रतिक वर्णन

जव पाखेया ल्हाति

अभय मुद्रा  वसपोल अभय गुणं जाम्ह अले वसपोल न्ह्यावलेंहे अभय दान वियाविज्याइम्ह ख । थुकिया प्रतिक कथं गुम्हब्यतिmं अष्टमी व्रतयात श्रद्धां पालन याई उम्ह ब्यक्तियात गुवलेंहे प्रेत, तिर्यक तथा नरक लोकस जन्म जुई मालिगु भय दैमखु ।

वरद मुद्रा  गुम्हेसिया अष्टमी व्रत दना बोधिचित्त व करुणा वृद्धि याना च्वनी उमित इच्छा या याःगु वस्तु प्राप्त जुई ।

अमोघपाश  थुगु पाश (खिप) वसपोलयाके दुगु अचुक उपायकौशलया प्रतिक ख । गुगु उपायकौशलया माध्यमं अविद्याय् लाना च्वँपिं प्राणि पिन्त सद्धर्मया लय् लाका बि ।

जपमाला  थुकिया प्रतिक खुग आखःया मन्त्र निरन्तर जप याकिइम्ह धैगु ख । थुगु षडक्षरी मन्त्र जपं संसारया वन्धनं मुक्त जुइ फइ ।

खव पाखेया ल्हाति

कमण्डलु  वसपोल जगत प्राणि पिन्त बुद्धत्व पद तक थ्यंकेत अभिषेक विइगु, दिक्षित यायेपूmगु क्षमता दुम्ह ख ।

पलेस्वाँ नरके वास याना आपालं दुःख भोग याना च्वँपि सत्वप्राणिपिन्त उद्धारयाये फुम्ह धैगु थुकिया प्रतिक ख । गथे भुतुनालं पलेस्वाँ ह्वया थहाँ वइ तर पलेस्वाँ स ना भतिचाहे कि मखु अथे हे दुःखय् लाना च्वँपिंत संसार रुपी दुःखया भुतुनालं थकया प्राणि पिन्त उद्धार याइम्ह वसपोल लोकेश्वर ख ।

त्रिदण्ड  थुकिया प्रतिक वसपोल स्वता प्रकारया विष अर्थात राग, द्वेष व मोह यात शुद्धिकरण यायेफुम्ह धैगु ख ।

पुस्तक  थुकिया प्रतिक वसपोल सद्धर्म अभ्यास याइ पिन्त प्रज्ञा ब्वलंका विफुम्ह ख गुकिया माध्यमं जन्म मृत्युया घःचा थेँ हिला च्वँगु चाकलं (भवचक्र) पिहाँ वय् फइ ।

करुणामयया ज्ञान

अवलोकितश्वर व वसपोलया न्ह्यागुँ रुपयात नेपालय् करुणामयया नामं अप्वः प्रसिद्ध जु । भगवान बुद्धं कना विज्याःगु दक्व धर्मस्कन्ध मध्ये चतुरार्य सत्यय् संसार दुःखमय खः धैगु सत्य, दुःख या मूल कारण तृष्णा हे ख धैगु सत्य, दुःख या निरोध धयागु निर्वाण हे खः धयागु सत्य व दुःख मदेयेकेया वासः शील समाधि प्रज्ञा रुपी अष्टांगिक मार्ग सहित विविध उपाय दु धैगु सत्य हे प्रमुख जुल । थुगु मार्ग सत्यय् करुणाया अभ्यासयात प्रमुख याना थ्व संसाररुपी भुतुनालं पिहाँ वयेगु उपाय ज्ञानया प्रमुख प्रवर्तक श्री आर्यावलोकितेश्वर करुणामय जुल । वसपोल अवलोकितेश्वर अनन्त मैत्री व करुणाया मूतरुप खः । महायान वज्रयान परम्पराय् वसपोलयात संघरत्नया रुपय् पूजा याई ।

करुणाया परिभाषा ः मेपिनित उमिगु दुःख पाखेँ मुक्त याना वियेगु चाहना हे करुणा ख । अथेहे मेपिनि सुख जुइमा धका चाहना यायेगु यात मैत्री धका धाई । उकिं मैत्री व करुणा ला व लुसि थेँ हे ख । धात्थेयागु करुणा पिज्वय्केत न्हापां दुःख सत्ययात थुइकिमा । अले उगु दुःख मदयेकेगु सम्भव दु धैगु सिका थःगु नं कतः पिनिगु नं दुःख यात न्हंकेया लागि उद्यत जुयमा ।

मनुष्य जीवनया अर्थ व उद्देश्यः दलाइ लामाया उद्गार थथे ब्यक्त जूगु दु सकसिया लक्ष धैगु ला निर्वाण हे ख । तर व अवस्था तक थ्यंकेगु धैगु अपु मजु । उकिं ब्यावहारिक एवं छ्यले पैmगु कथं न्हापां झीसं झीगू लक्ष करुणा, सेवा, निस्वार्थी जुइके फयेकेगु तये मा । थुकिं पुण्य वल व सुख वढे जुजुं वनि । थुकथं थःगु जीवनया उद्देश्य माला स्वये वले मैत्री व करुणा जक जू वइ । थुकथं जीवन हने फत धासा झीगु जीवन न्हि न्हिसिया न्हि न्हि हे सार्थक व उपयोगी अनुभव जुइ । दक्व मनू तयेके थुकथं करुणावान् जुइगु क्षमता दु”

सामान्य करुणाया मापन व महाकरुणां बोधिचित्त ब्वलनिगुः केन्चेन थान्ग्रु रिन्पोछेया धापू थुकथं दु – “सामान्यतया करुणा सकसिकें नं दै तर उपिं मापनयोग्य जुइ । गथे कि गुम्हे सिया मानव जाति प्रति करुणा दइ तर पशु पंछी प्रति दइमखु । गुलिंसिया स्वदेशवासी पिं प्रति करुणा पिज्वइ तर मेगु देशया मनूत प्रति करुणा दइमखु । गुलिंसिया थः योम्ह पासा प्रति करुणा दइ तर मेपिं प्रति दै मखु । थ्व प्रकारया करुणा दोषपूर्ण करुणा जूवनी । उकिं बुद्धं धैतःगु दु – अथे विभाजन रेखा की माःगु मदु, की मज्यू । सकसितं करुणा यः उकिं झीसं सकसिगु लागि करुणा पिज्वय्के फय्केमा ।”

          प्राणिपिनिगु साधारण सांसारिक दुःखय् ग्वहालि यायेमा धैगु चेतना यात प्रारम्भिक करुणाया अभ्यास कथं काये ज्यू । तर संसारया प्राणिपिनित दक्व प्रकारया दुःख थकाये धयागु चेतना यात महाकरुणां जक पिज्वयेके फइ । थः हे थःगु समस्याय् तःतःमतः केना, दुनियाँदारीइ भुले जुया च्वने माःसा मेपिनिगु दुःख मदयेके धैगु चित्त जुसां निरीह जुया च्वने माली । लखय् दुविना इ इ पना च्वँम्हेसित उद्धारयायेत न्हापां लखय् लाल काये थम्हःं नि सयेकिमा । अथेहे कतपिनिगु समस्या ज्यंकेत न्हापां थः सर्वज्ञ जुइमा बुद्ध जुइमा । थुकथं महाकरुणाया कारणं बुद्ध जुइगु प्रवल इच्छा ब्वलनी । बुद्धो भवेयं जगतो हिताय ...(जगतया हितया लागि जि बुद्ध जुये) धका मति तयेगु यात बोधिचित्त धका धाइ । थ्व बुद्ध जुइत मदयेकं मगाःगु पुसा ख । थुकथं महाकरुणाया पर्यायवाची थेँ जुया च्वँगु बोधिचित्तं तया थःगु स्वार्थ मदयेका मेपिनिगु उद्धारया लागि न्ह्यज्याइ पिंत बोधिसत्व धका धाई ।

बोधिचित्त ब्वलंकेगु उपायः थुजागु बोधिचित्त ब्वलंकेगु थी थी उपायत मध्ये निम्नानुसार उल्लेख दु ।

ज्ञ) सकसितं माँ भापियेगुः श्री मैत्रेय बोधिसत्व पाखेँ असंगयात कना विज्यागु हेतुफलया सप्तउपदेश कथं दक्व प्राणिपिं छगु नं छगु जन्मे थः माँ जुया वये धुंकुगु भावना झीसं यायेमा । माँ नं थः मचायात गथे विचाः याना तःगु दु, वहे माँ यागु गुण लुमंका गुण पुलेगु मति तया सकसिगु दुःख मदयेकेगु जिम्मा थम्ह कायेमाःगु महशुस यायेमा । थुकथं सकसित मैत्री करुणा भाव तयेगु अभ्यास याना बोधिचित्त उत्पति यायेमा ।

द्द) थः कतः उथेँहे खना मेपिनिगु दुःख लिसे थःगु सुख हिलाविला यायेगुः शान्तिदेवं च्वया तःगु बोधिचर्यावतार कथं बोधिचित्तोत्पाद यायेत न्हापां थः कतः उथेहे खनेगु परआत्म समताया अभ्यास यायेमा । अनं थः जक भिंके, थः जक जिइके धका जुया च्वनीगु स्वभाव आत्मस्नेह दोष यात म्हसिका परस्नेह गुणया अभ्यास यायेमा । थ्व अभ्यास याइ पिन्सं थःगु सुख सिवे मेपिनिगु सुखयात प्राथमिकता विइ । मेपिनिगु सुखया लागि थःगु सुखयात त्याग याइ । अनंलि थः पाखँे सकसितं सुख जक इने फयेमा, सकसिगु दुःख थःम्हं काये फयेमा धका आत्म परावर्तन धयागु चेतना ब्वलंकि । थुगु चेतनाया उपज कथं कतपिनिगु दुःख थम्हं कायेगु, थःगु सुख मेपिनित इना वियेगु अभ्यास याई । महारोगं कया च्वँम्ह भिक्षुणी चन्द्राकान्ता थुकथंया अभ्यास याना च्वच्वँ थःगु रोग तक लना वंगु धटना थेँ जाःगु मेमेगु नं उदाहरणत दयाच्वँगु दु । मेपिनिगु लागिे योगदान याये वा याना धाइपिंस धात्थेयागु करुणा ब्वलंके मफुपिनि अहंकार जक ब्वलना झन् दुःख जूवनी । ।

विविधाकुलनिर्जितमारवलं दशपारमितापरमार्थकरं ।।

चतुव्र्रम्हविहारविवेकपरं तथताद्वयज्ञानविबोधकरं ।।

          नेपालय् अतिकं लोकं ह्वाःगु चन्द्रकान्ता भिक्षुणी नं चिना तःगु “भुवनंत्रय” तुतः स अवलोकितेश्वयात मारं बुके मफुम्ह, दश परमार्थ पारमिता पुरे जुइ धुंकुम्ह, चतुब्रम्ह विहारय् न्ह्यावलेँ च्वना च्वँम्ह, तथता अद्वय ज्ञान थुम्ह धका प्रशसा याना तःगु दु । थुकथं स्वयेवले वसपोल बुद्ध जुइ धुकुम्ह खः । तिब्वती शास्त्र मणिकाभुम अनुसार आपालं हे प्राणिपिं दुःख सिया च्वँगु खना उपि फुक्क प्राणिपिं बुद्ध मजुइकं जिं निर्वाण लाके मखु धका प्रणिधानयाना दुखी पिन्त उद्धारयायेत न्ह्यावलेँ हे न्ह्यज्याइम्ह वसपोल करुणामय खः ।

          करुणाया अभ्यास या यां बुद्धज्ञान तक थ्यकेगु ज्ञान हे करुणामयया ज्ञान जुल । थ्व करुणाया ज्ञान सकल सत्व पिनिगु दुःख मुक्तिया आधार ख । थुकियात थौंकन्हेया विश्वया समस्याय् अब्यावहारिक आदर्श धका काइपि नं दु । वरु थ्वला थ्व समाजसेवा, उद्धार सेवाया जग खः गुकियात आधारकया थ्व विश्वय् मनू मनू विचये भातृत्व, सद्भाव व एकता ब्वलंके फइ ।

सन्दर्भ स्रोतः

Shakya, Min B., 1991. Iconography of Amoghpasha Lokeshvara. Buddhist Himalaya, Vol 3. No. 1 & 2 Combined Issue 1990-91, Nagarjune Institute of Exact Method, Patan [online] available at:http://buddhim.20m.com/3-9.htm [viewed on 13 July 2010]

Shakya, Min B.,1994. The Iconography of Nepalese Buddhism. [ebook]

available at: http://www.buddhanet.net/pdf_file/icon_nepbud.pdf [viewd on 13 July 2010]

Beér Robert, 2004. The encyclopedia of Tibetan symbols and motifs,Serindia Publications, Inc.USA. [online] available at:www.googlebooks.com

वज्राचार्य पं. जोगमुनि (अनुवाद), ने.सं.१११७. आर्य गुणकारण्डब्युह सुत्र, नागार्जुन बौद्ध अध्ययन संस्थान, ललितपुर

बुद्धरत्न बज्राचार्य (सं.), ने.सं. ११२८, अष्टमी व्रत विधि सपूm, बज्राचार्य पूजाविधि अध्ययन समिति, न्याखाचुक, यल ।