पतनया कारण सुरापान नं खः

            सुरापान अर्थात् अयला थ्वँ आदि वस्तुया सेवन यायेगु यात पतनया कारण त मध्ये छगू खः धका भगवान बुद्धं थाय् थासय् उपदेश विया विज्याःगु दु । पञ्चशीलयागु शिक्षापदय्, पराभव सुत्तय्, सिङ्गालसुत्तय् व विनयपिटकका प्रातिमोक्खय् सुरापानया दोष सम्वन्धी विस्तृत ब्याख्या याना विज्याःगु दु । भगवान बुद्धया थुपिं उपदेशयागु आधारय् सुरापान पतनया कारण गुकथं जुल धका छुँ चर्चा याये त्यना।

            मानव समाजया छगू तधँगु विकृति मध्ये सुरापान मद्यपानया दुर्ब्यसन नं छगू खः । अयला थ्वँया दुर्ब्यसनय् लाना गुलि मनु तयेगु स्वास्थ्य ध्वस्त जुइ धुंकुगु दु, परिवार छिन्न भिन्न जुइ धुंकुगु दु, सम्पत्तिवान् म्ह ब्यक्ति नं सडकय् वास जूवंगु आदि यक्व यक्व घटना परापूर्वकालं निसेँ आतक नं न्ह्याना वयाच्वँगु खना च्वनागु दु । अथे जुसां थ्व पाखेँ मनुतः लिचिलेगु सट्टा झन् झन् बढावा विया च्वँगु दु । यक्व त्वने फुपिं, थिके थिकेगु ब्राण्डेड अयला त्वनेगु वा त्वंकेगु सामाजिक प्रतिष्ठा कथं नालेगु कुसंस्कृति विकराल रूपं ब्वलना वयाच्वँगु दु । थुजाःगु फुसुलुगु प्रतिष्ठाया लागि मनुत अनेक याये त्यः मत्यः मदयेक ज्याःयाना ध्येवा संग्रहयायेगु होडय् लगेजुया च्वँगु दु ।

इत्थिधुत्तो सुराधुत्तो, अक्खधुत्तो च यो नरो।

लद्धं लद्धं विनासेति, तं पराभवतो मुखं॥

अर्थात् स्त्री लम्पट, सुरापान दुर्ब्यसनी, जुवाडे, कमेयाक्व विनास याइम्ह ब्यक्ति अवनति उन्मुख जुइ । ब्यक्ति व समाज अवनति पाखेँ बचय् जुइगु जूसा भगवानया थ्व पराभव सुत्रया उपदेशयात दुग्यँक मनन व पालन यायेमा ।  

मनूत सुरापानया दुर्ब्यसनं गुकथं अवनति पाखे वनिगु खः ? थुकि पाखे छको नं विचा याये ।

               संसारया दुःखया मूल हाः तृष्णा व उपादान खः । अज्ञानया कारणं प्राणिपिन्सं मिखाँ खनिगु रूप, न्हासं ताइगु गन्ध, म्येँ काइगु स्वाद, न्हायेपनं ताइगु शब्द व छ्यँगुलि जुइगु स्पर्शयात राग चित्त तया मज्जा तायेका च्वनेगु याइ । उकिइ उपादान यायेगु अर्थात् पेप्पुना च्वनेगु प्रवृतिइ लार्इ । यथार्थय् थुपिं दक्व काम विषयत अनित्य व निस्सारगु जुया क्षणिक रूपं सुख भोग जूगु थेँ जक तार्इगु खः । अन्ततोगत्वा परिणाम दुःख हे जक खः । सुरापानया दुर्ब्यसन नं थुजागु हे कामराग व उपदानया छगू चरम अवस्था व उदाहरण खः । मनुतः न्ह्याइपुकेगु नामय्, पीडा पाखेँ पिहाँ वयेगु साधन कथं अथवा पूजा कर्मकाण्ड धर्म संस्कृतिया नामय् सुरापानयात बेफिक्रि सेवन याना च्वनी । सुरापान सेवन याना वइगु संवेदनायात तसकं न्ह्याइपु वा भिं नाला उकि आशक्त जुया च्वनी । बुलुहुं उगु आशक्ति थुलि क्वात्तुया वनि कि सुरापान पाखेँ प्राप्त जुइगु उगु संवेदनाया लागि व ब्यक्तिं थःगु स्वास्थ्य, परिवार, इज्जत आदि दक्वयात त्वताः छ्वय् मासां लिफः स्वइ मखु । लिच्व कथं कालान्तरय् रोग ब्याधिया शिकार जुया च्वनी, निर्धन जुइका च्वने माली, समाजय् विश्वसनीयता तंका च्वनी, अजिम्मेवार पहः ब्वलना वर्इ, पाप यायेतः मछालि मखु, विवेकहीन जुजुं जीवन ब्यर्थय् सितिं छ्वइम्ह जुइ ।

छ खोमे, गहपतिपुत्त, आदीनवा सुरामेरयमज्‍जप्पमादट्ठानानुयोगे। सन्दिट्ठिका धनजानि, कलहप्पवड्ढनी, रोगानं आयतनं, अकित्तिसञ्‍जननी, कोपीननिदंसनी , पञ्‍ञाय दुब्बलिकरणीत्वेव छट्ठं पदं भवति। ...

सुरापान आदि प्रमादय् लाकिगु वस्तुस लिप्त जुइपिनित खुगू प्रकारं पतन जुइफु धका भगवानं गृहपति पुत्र सिङ्गालया कना विज्याःगु दीघनिकायया सिगाल सुत्रया प्रसँग थन लुमंके वहः जू ।  

·       सन्दिट्ठिका धनजानि  - संग्रह जुयाच्वँगु धन नाश जुइ

·       कलहप्पवड्ढनी  - कलह बढे जुइ

·       रोगानं आयतनं - रोगब्याधिया शिकार जुइ

·       अकित्तिसञ्‍जननी- अकिर्ति जुइ अर्थात् इज्जत फुना वनी

·       कोपीननिदंसनी  - बेशरम जुजुं याये त्यः मत्यः मसिका ब्यवहार याना च्वनी

·       पञ्‍ञाय दुब्बलिकरणीत्वेव - विवेकहीन जुया चिन्तन शक्ति क्षीण जुजुं वनी, स्मरण शक्ति नं क्षीण जुजुं मिखा दयानं काँ थेँ जुया च्वने मालि

                थुकथं सुरापानया गम्भीर दोष दुगुलिं प्राथमिक रूपं गृहस्थ एवं प्रवजित पिन्स पालना मयासेँ मगाःगु नियम कथं सुरापान त्वतेमाःगु शिक्षापद पञ्चशीलस दुथ्याका तःगु दु । अथेहे भिक्षुपिनिगु प्रतिमोक्ष संवर अन्तर्गत पाचित्तिय या नियमय् नं दुथ्याना च्वँगु दु। अथेहे महायान परम्पराया ब्रह्मजाल बोधिसत्त्व शील सूत्रस सुरापान मयायेगु शील चूलशील कथं तयाःतसां अयला थ्वँ मियेगु ब्यापारया ज्याः यात तधँगु दुश्शील कथं कना तःगु दु, गुकिं बोधिसत्त्व संवर हे स्यँकिइगु जुइ । थेरवाद परम्पराय् नं आर्य अष्टाङ्गिक मार्ग अन्तर्गत सम्यक् आजिविका शिक्षाय् प्यँगू मिथ्थ्या आजिविका मध्ये अयला थ्वँ आदि मियेगु ब्यवसाय त्वता सम्येक आजिविकाय् च्वनेगु दुःख निरोधागामिनी मार्ग मध्ये छगू खः धका देशना जुया च्वँगु दु । बुद्ध शिक्षाय् सुरापान सेवनयात त्वतेमा धैगु शिक्षायात थपाचक्वं प्राथमिकता विया तःगु कारण थुइकेया लागि बुद्ध कालया छगू घटना थन सान्दर्भिक जुइ । छगू इले भगवान बुद्ध कौशाम्बीया भद्दवाटिका धाःगु थासय् विज्याना च्वँवले छम्ह सागत धैम्ह भिक्षुं बलशालीम्ह अम्बतित्थिक धैम्ह नागयात दमन यात । उम्ह भिक्षुयागु उगु पराक्रमयात कदर यासे अनयापिं स्थानीयवासी पिन्सं भोजन याकुबले अयला नं त्वंकल । उवले तक्क सुरापानया नियम विनयस दुमथ्यानिगु जुया च्वन । भोजनं लिपा भिक्षु सागत अयलाखं काया धे धे चुला नगरद्वारस ग्वारातुला च्वन । भगवानं खंका उम्ह वेहोशय् लाम्ह भिक्षु सागत यात ल्ह्वना हयेत आज्ञा जुया विज्यात । आज्ञाकथं हे भिक्षु सागत यात निम्हं भिक्षुपिन्सं ल्ह्वना बुद्ध यागु न्ह्यो थ्यन । होस मदुम्ह भिक्षु यः यः थे हाला सना च्वन,  अले भगवानया पाखे तुति लाका थसःपाया द्यन । थुगु घटनां निसें भगवानं होस तंका विइगु, आदर गौरव तयमाःगु कर्तब्य तक्कं लोमंका विइगु थुजागु दोषयुक्त पदार्थ गृहस्थ एवं भिक्षुपिन्सं सेवन यायेगु योग्य मजू धका विनयस थुगु नियम तना विज्यात ।

           सुरापानया दोष जुइतः  प्यँगू अङ्ग पू वनेमा । १. सुरापानया वस्तु दयेमा, २. सेवन यायेगु चेतना दयेमा, ३. सेवनया क्रिया जुइमा व ४. उक्त क्रिया पाखेँ प्रमादय् लाःगु जुइमा । थुपिं प्यँगू अङ्ग नं पूवन धायेवं तिनि सुरापानया दोष पुष्ट जुइ । सुरापान थुलि ग्यानपुसेच्वँगु दुश्शील खः कि सुरापानं ब्वलंकिगु प्रमादया वसय् लाना मेमेगु रक्षा जुया च्वँगु शील समेत भङ्ग याना विइ ।   

          बौद्ध तान्त्रिक अभ्यासय् याइगु अयला थ्वँया प्रयोगयात कया आपालं खण्डन यायेगु याः । सुत्रया वाक्यस बाँलाक्क विचायाना स्वयेबले थुकि सुरापान थेँ जाःगु न्ह्याग्गुंनं प्रमादय् लाका विइगु वस्तु सेवन मयायेगु बुद्धया शिक्षा खः । उकिं थन सुरापान प्रमुख मजुसे प्रमाद मुख्य खः धका थुइकेमा । वासःया रूपय् अथवा वासःलय् ल्वाकःछ्याना तःगु अयलाया भाग सेवन यानां थुकिया दोष जू वनी मखु । हानी मजुइक, प्रमाद मजुइक प्रयोग याइगु न्यून परिमाण पाखेँ नं शील नष्ट जूगु मानय् याइमखु । उकिं मध्यम मार्ग अभ्यास याइपिन्सं अत्यन्त सजग जुया ध्यान पूर्वक प्रमादय् मलाइगु कथंया मात्रा सेवन यायेगु तन्त्रसाधनाय् विधि त दु । तर थुजागु साधनाया दिक्षा मदुपिं साधारण ब्यक्ति पिन्सं देखाशिखी याना सुरापान याइबले गुलि मात्रा तक 

               

               उचित धैगु हे सिइके मफइगु जुया साधारणतया सुरापानपाखेँ अलग्ग जुया च्वनेगु हे उत्तम जुइ ।

सुरापानया ब्यसनय् मलापिनि थ्वपाखेँ लिचिला च्वनेगु उचित खः सा सुरापानया लतय् लाये धुंकुपिनि नं थुकिया हानीयात बाँलाक्क म्हसिइका त्वतेगु पाखे न्ह्यचिलेमा । समथ, विपस्सना व मैत्री भावना आदियागु अभ्यास क्वात्तुका यंकल धासा सुरापान क्रिया व थुकिं पाखेँ उत्पन्न जुइगु संवेदनाया स्वभावया अनित्यता व निस्सारतायागु बोध जुइ । थथे बोध याये फःसा सुरापानया परिहानी व दोष पाखे मुक्त जुइ फइ ।